Daar zit ik dan. Op de redactiestoel van De Digitale Stad Nieuwegein, met mijn notitieboek op schoot en Jan met de Pet voorlopig op gepaste afstand. Mijn eerste opdracht lag eigenlijk al klaar. Ik had Jan had beloofd om de plannen voor Groot Merwede verder uit te zoeken. Dat onderzoek loopt, enkele sportverenigingen moeten hun antwoorden nog insturen. En wachten is niet mijn sterkste kant. Op kantoor zitten trouwens ook niet. Ik loop liever door Nieuwegein, maar soms moet je wel achter je bureau zitten om het verhaal aan de lezers bekend te maken.
Tijdens het zoeken naar cijfers, raadsstukken en andere onderwerpen die in Nieuwegein spelen, stuitte ik op iets anders. Iets dat mij eerlijk gezegd meer zorgen baarde dan de zoveelste kleurrijke toekomstschets van een nieuw stadsdeel.
Nieuwegein blijkt binnen de provincie Utrecht bijna bovenaan te staan als het gaat om energiearmoede. Alleen de gemeente Utrecht doet het slechter.
Bijna een derde meer in één jaar
Volgens nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek en onderzoeksinstituut TNO had in 2025 naar schatting 5,7 procent van de Nieuwegeinse huishoudens te maken met energiearmoede. Een jaar eerder was dat nog 4,3 procent. Dat is een stijging van 1,4 procentpunt. Omgerekend betekent het dat het aandeel energiearme huishoudens binnen één jaar met bijna een derde is gegroeid.
In de gemeente Utrecht steeg het percentage van 5,1 naar 6,6 procent. Nieuwegein volgt daarna, samen met Zeist, met 5,7 procent. Veenendaal zit daar met 5,5 procent vlak achter.
Landelijk bleef de energiearmoede in 2025 rond de zes procent hangen. De eerdere afname is daarmee tot stilstand gekomen. TNO en CBS spreken voor 2025 wel over voorlopige schattingen, maar de stijging in Nieuwegein is te fors om als een toevallige uitschieter terzijde te schuiven.
Uitgaande van het aantal huishoudens in Nieuwegein hebben we het grofweg over meer dan 1.600 huishoudens. Het precieze aantal kan door de gebruikte rekenmethode iets afwijken, maar de orde van grootte staat.
Meer dan zestienhonderd Nieuwegeinse huishoudens die moeite hebben hun huis warm en hun energierekening betaalbaar te houden. Dat zijn geen cijfers die je na het lezen weer rustig kunt wegklikken.
Energiearmoede is meer dan een onbetaalde rekening
Energiearmoede wordt nogal eens omschreven als het niet kunnen betalen van de energierekening. Dat is te simpel.
Volgens de gehanteerde definitie gaat het om huishoudens met een laag inkomen die te maken hebben met hoge energiekosten, een woning van slechte energetische kwaliteit, of een combinatie daarvan. Het gaat dus om geld, maar net zo goed om tocht, vocht, schimmel en slechte isolatie. Er bestaat bovendien verborgen energiearmoede. Dat zijn huishoudens die hun rekening nog nét betalen doordat de verwarming laag blijft, alleen de woonkamer wordt verwarmd of het warme water zo weinig mogelijk wordt gebruikt. Op papier is er misschien geen betalingsachterstand. Achter de voordeur wordt ondertussen wel degelijk kou geleden.
CBS en TNO schatten eerder dat honderdduizenden huishoudens hun energiegebruik noodgedwongen beperken. Een betaalde rekening bewijst dus niet dat een huis ook behaaglijk is.
De slechtste woning kost vaak het meeste
Het wrange aan energiearmoede is dat juist mensen met de kleinste financiële ruimte vaak in woningen wonen waar de meeste energie verloren gaat.
Wie een goed geïsoleerde koopwoning heeft, kan investeren in glas, vloer- of spouwmuurisolatie en zonnepanelen. Wie in een tochtige huurwoning woont, is afhankelijk van een verhuurder of woningcorporatie. Wie eigenaar is van een oudere woning maar nauwelijks spaargeld heeft, ziet misschien wel wat er moet gebeuren, maar kan de investering niet voorschieten. Zo ontstaat een systeem waarin mensen met de minste middelen vaak de hoogste lasten hebben.
De oplossing klinkt vervolgens eenvoudig: isoleren. Maar een subsidieregeling is nog geen geïsoleerde woning. Een inwoner moet de regeling kennen, begrijpen, aanvragen en soms een deel van de kosten zelf betalen of voorschieten. Voor iemand die al moeite heeft met de maandelijkse boodschappen is een lening voor verduurzaming niet automatisch een aantrekkelijk perspectief. Het blijft een lening.
Nieuwegein doet wel degelijk iets
Het zou goedkoop zijn om nu te schrijven dat de gemeente niets doet. Dat is niet zo. Nieuwegein werkt met de Energiebox en de FIXbrigade. Een energiecoach kan inwoners helpen met besparingstips en eenvoudige producten, zoals ledlampen en radiatorfolie. De FIXbrigade voert ook grotere kleine klussen uit waarvoor gereedschap nodig is.
Voor bepaalde eigenaar-bewoners is via het Nationaal Isolatie Programma maximaal 4.000 euro subsidie beschikbaar.
De gemeente heeft daarnaast een Duurzaamheidsloket en verschillende subsidieregelingen voor het verduurzamen van woningen. Dat is allemaal nuttig. De Energiebox kan helpen. De FIXbrigade kan daadwerkelijk verschil maken. Isolatiesubsidie kan de energierekening structureel verlagen. Maar als het aandeel energiearme huishoudens ondertussen van 4,3 naar 5,7 procent stijgt, is de terechte vraag niet óf er beleid bestaat. De vraag is of het beleid de juiste mensen bereikt.
Hoeveel inwoners worden werkelijk geholpen? Daar begint voor mij het interessante deel.
Hoeveel Nieuwegeinse huishoudens hebben in 2025 een Energiebox gekregen? Hoeveel woningen zijn door de FIXbrigade aangepakt? Welke maatregelen werden uitgevoerd? Hoeveel mensen begonnen wel aan een aanvraag, maar haakten af? Hoeveel particuliere huurders zitten vast aan een verhuurder die nauwelijks verduurzamt?
En misschien wel de belangrijkste vraag: in welke Nieuwegeinse buurten is het probleem het grootst?
Een gemeentelijk gemiddelde vertelt namelijk maar een deel van het verhaal. Binnen één stad kunnen de verschillen enorm zijn. In de ene buurt staan goed geïsoleerde koopwoningen met zonnepanelen. Een paar straten verderop wonen gezinnen in flats of oudere woningen waar de warmte via muren, ramen en kozijnen verdwijnt.
Gericht beleid begint dus niet bij een algemeen percentage, maar bij kennis van de buurten, de woningen en de huishoudens die buiten bestaande regelingen vallen.
Subsidiepot leeg
Daar komt nog iets bij. Op de website van de gemeente staat momenteel dat de pot voor de algemene regeling Subsidie Verduurzamen woningen leeg is. Inwoners kunnen zich laten informeren wanneer de regeling weer beschikbaar komt, maar aanvragen is op dit moment niet mogelijk. Dat is op zijn minst ongelukkig op het moment dat de energiearmoede juist sterk blijkt te stijgen.
Nu gaat het hierbij niet om alle verduurzamingsregelingen en bestaat onder meer de afzonderlijke NIP-subsidie nog. Toch is het beeld lastig uit te leggen: steeds meer huishoudens komen in de knel, terwijl een gemeentelijke subsidiepot voor woningverduurzaming leeg is. Dan wil ik weten hoeveel aanvragen zijn toegekend, hoeveel inwoners zijn afgewezen en hoe snel nieuw geld beschikbaar komt.
Van klimaatambitie naar bestaanszekerheid
Nieuwegein wil in 2040 energieneutraal zijn. Daarvoor moeten woningen worden geïsoleerd, buurten van het aardgas af en energie duurzamer worden opgewekt. Dat zijn grote ambities. Maar een energietransitie die vooral bereikbaar is voor mensen met spaargeld, een koopwoning en voldoende kennis van subsidieregelingen, is geen eerlijke transitie.
Duurzaamheid gaat niet alleen over CO₂, warmtenetten en toekomstscenario’s. Het gaat ook over de vraag of een kind thuis huiswerk kan maken zonder jas aan. Of een oudere inwoner de verwarming durft aan te zetten. Of een gezin na het betalen van gas en elektriciteit nog voldoende geld overhoudt voor eten.
De cijfers laten zien dat energiearmoede in Nieuwegein geen marginaal probleem is. Het raakt naar schatting meer dan zestienhonderd huishoudens en het probleem groeit. Daarom verdient dit onderwerp meer dan een korte constatering dat Nieuwegein na Utrecht het hoogste percentage van de provincie heeft.
Het college mag uitleggen waarom de stijging hier zoveel sterker is dan in veel andere gemeenten. Ook wil ik weten welke huishoudens nog niet worden bereikt en welke aanvullende maatregelen worden genomen voordat de volgende winter begint.
Groot Merwede loopt niet weg. Zodra de antwoorden van de sportverenigingen binnen zijn, duik ik daar alsnog in. Maar soms kom je tijdens een onderzoek iets tegen dat niet kan wachten.
Dit was mijn eerste verhaal voor De Digitale Stad Nieuwegein. Nu maar hopen dat Jan met de Pet een beetje tevreden is over mijn schrijfstijl. En anders hoor ik het vast wel.
Jantine met de Pet
Ontdek meer van De Digitale Stad Nieuwegein
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
